|
Verslag Bijeenkomst
Slachtofferzorg
, Ministerie van Justitie
Donderdag 03 februari 2005
Aanwezig:
1.
Welkomstwoord
Directeur van de directie
Sanctie- en Preventiebeleid Michèle Blom heet alle aanwezigen welkom bij deze
bijeenkomst Slachtofferzorg. In het kort vertelt zij iets over de directie. De
directie heeft een rol in het vormgeven van beleid en in het ondersteunen en
adviseren van de minister. De directie gaat over de terreinen reclassering,
sanctiebeleid, criminaliteitspreventie en het slachtofferbeleid. Een
belangrijke taak is het onderhouden van contacten met betrokken partijen,
waaronder organisaties zoals deze vandaag bij elkaar zitten. Deze middag
kunnen wensen en verwachtingen geuit worden. Haar voorstel is om deze
bijeenkomst jaarlijks te organiseren. Uit de zaal komt de vraag waarom deze
bijeenkomst niet eerder is gehouden, bijvoorbeeld voordat het spreekrecht in
werking zou treden. Ook wordt aangegeven dat een jaarlijkse bijeenkomst
wellicht wat te weinig zal zijn om echt goed mee te kunnen praten over
belangrijke onderwerpen.
2.
Opening
Victor
Jammers, hoofd van de
afdeling Preventie- en Slachtofferbeleid, opent vervolgens de bijeenkomst met
een kort introductierondje.
3.
Introductie belangengroeperingen
Stichting
Aandacht Doet Spreken (Dhr. J. Nooijens)
De Stichting Aandacht Doet
Spreken is een lotgenotencontactgroep, met als doel de positie van
slachtoffers en nabestaanden te verbeteren en om contacten tussen lotgenoten
mogelijk te maken. Voor de bijeenkomst heeft de Stichting een aantal
aandachtspunten voor het slachtofferbeleid opgesteld, zoals wettelijk
gefixeerde minimumstraffen voor zware delicten en hogere maximum straffen, het
afschaffen van vervroegde invrijheidsstelling, meer juridische bijstand voor
slachtoffers en nabestaanden en meer psychische hulpverlening. Deze punten
worden kort toegelicht. Dhr. Nooijens geeft aan dat er inmiddels een positief
gesprek is geweest tussen de Stichting en de directeur van Slachtofferhulp
Nederland, Jaap Smit. Dit gesprek ging ook over de toekomst. De Stichting
heeft op een papier een aantal verwachtingen en adviezen voor Slachtofferhulp
opgesteld.
Vereniging
voor Veiligheid, Respect en Solidariteit (Dhr. J. de Ruijter de Wildt)
De vereniging voor
Veiligheid, Respect en Solidariteit geeft ook een aantal aandachtspunten voor
Justitie aan. De volgende onderwerpen worden genoemd: de discrepantie tussen
veiligheid en slachtofferzorg (financieel), er zou een duidelijk onderscheid
moeten zijn tussen verschillende groepen slachtoffers, het solidariteitsfonds
wordt genoemd, wat door de Vereniging liever het noodfonds wordt genoemd. Ook
worden een aantal aandachtspunten voor Slachtofferhulp genoemd. Ook komt ter
sprake dat er in Nederland geen goede trauma en verlieshulp is. Wel voor
bepaalde beroepsgroepen (zoals politie) maar verder is er weinig.
Vereniging
Ouders van een Vermoord Kind (Mw. S. Kammeijer)
De Vereniging sluit zich bij
de punten die door de vorige twee sprekers zijn aangegeven aan. De vereniging
vult dit verder nog aan met een aantal aanbevelingen op het terrein van moord
in het buitenland, zoals het recht op vertaling van stukken, recht op
identificatie in Nederland. Ook wordt aangegeven dat nabestaanden meer financiële
rechten zouden moeten hebben, voor daders wordt vaak alles vergoed. Ook komt
het tekort aan financiële middelen voor dit soort organisaties aan de orde.
Discussie
Na de introducties van de
belangenorganisaties volgt een discussie over de verschillende punten die zijn
ingebracht.
Slachtofferhulp Nederland
Slachtofferhulp geeft aan dat
sinds dit jaar de 24 uurs bereikbaarheid is gerealiseerd. De eerste opvang
wordt nog steeds door vrijwilligers verzorgd. Slachtofferhulp verwijst
slachtoffers zonodig door voor professionele hulp. Door de beperkte capaciteit
bij hulpverleningsorganisaties verloopt dit regelmatig moeizaam.
Een aparte gespecialiseerde
tak binnen Slachtofferhulp voor zware zeden- en geweldsmisdrijven opzetten,
vergt nadere discussie, aangezien Slachtofferhulp een vrijwilligersorganisatie
is. Voor een dergelijke aparte tak zouden beroepskrachten beter geschikt zijn,
maar daarbij wordt wel de aantekening gemaakt dat juist de vrijwilligers vaak
extra gedreven zijn en net dat beetje extra doen waar een slachtoffer of
nabestaande veel aan kan hebben. De taakverdeling tussen vrijwilligers en
beroepskrachten is een punt waar verder over door gepraat moet worden.
Justitie zal dat gaan doen met Slachtofferhulp en Slachtofferhulp zal ook met
de aanwezige organisaties daarover in gesprek gaan.
Ook Slachtofferhulp loopt er
tegenaan dat de capaciteit van traumahulp vaak niet voldoende is. Dit is een
punt waar de afdeling Preventie- en Slachtofferbeleid nog naar gaat kijken.
Buitenland
De Vereniging Ouders van een
Vermoord Kind geeft aan dat wanneer een kind in het buitenland vermoord wordt,
dit vaak problemen oplevert. Zij hebben hierover contact met het ministerie
van Buitenlandse Zaken. Vanuit Justitie kan ook gekeken worden wat op dit punt
knelpunten zijn en mogelijke oplossingen.
Lotgenotengroepen
Er is behoefte aan
lotgenotengroepen. Slachtofferhulp Nederland zou hier in samenwerking met
bijvoorbeeld Vereniging Ouders van een Vermoord Kind een rol in kunnen spelen.
Vanuit Justitie zal gekeken worden in hoeverre hier iets mee gedaan zou kunnen
worden.
Noodfonds
Ook wordt gesproken over het
zogenaamde noodfonds. Het Schadefonds Geweldsmisdrijven biedt niet altijd
soelaas. Een noodfonds zou volgens de belangenorganisaties financiële hulp
moeten bieden op de volgende punten: kosten die voortkomen uit de rechtszaak
(kosten voor tolk, advocaat), kosten die voortvloeien uit medische en
psychische hulp (medicijnen, behandeling), vervolgkosten (aanvulling op WAO,
financiering bij bijvoorbeeld studieonderbreking, verhuiskosten). Verder wordt
opgemerkt dat de kring van gerechtigden uitgebreid zou moeten worden. Ook
wordt gezegd dat de rechten van het slachtoffer en de dader gelijk zouden
moeten zijn op dit gebied. Voor de dader wordt alles vergoed, voor het
slachtoffer niet.
Een aantal punten die zijn
ingebracht door de belangenorganisaties hebben te maken met politieke keuzes.
De afdeling preventie- en slachtofferbeleid kan daar zelf weinig mee. Wel kan
een signaal doorgegeven worden over de mening van de organisaties over dit
soort politieke keuzes.
4.
Spreekrecht en schriftelijke slachtofferverklaring (M. Bosua, OM)
Eerst wordt een korte uitleg
gegeven over de organisatie van het Openbaar Ministerie. Het Openbaar
Ministerie heeft als taak het recht te handhaven. De laatste decennia is er
meer aandacht voor het slachtoffer gekomen, van oudsher was er vooral aandacht
voor de dader. In 2001 is een volgende stap gezet om de positie van het
slachtoffer in het strafproces te versterken. Er zijn toen pilots met de
schriftelijke slachtofferverklaring opgestart. Na een evaluatie van deze
pilots is besloten om de schriftelijke slachtofferverklaring landelijk in te
voeren, met ingang van 1 mei 2004. Het spreekrecht is kort daarop door de
Eerste Kamer aangenomen en de wet is in werking getreden op 1 januari 2005.
Spreekrecht kan worden beschouwd als een mondelinge toelichting op de
schriftelijke slachtofferverklaring, maar kan tevens worden uitgeoefend als
zelfstandig recht. Voor 1 januari werd door rechters soms slachtoffers de
mogelijkheid geboden een korte verklaring af te leggen, maar dit was geen
recht. Er is nog maar weinig ervaring met het spreekrecht, het is ook nog maar
een maand in werking. Er is wel een stijgende lijn te bespeuren bij het
gebruik van de schriftelijke slachtofferverklaring, het is te verwachten dat
dit ook zal gebeuren bij het spreekrecht. De schriftelijke
slachtofferverklaring wordt nu als voorbereiding voor het spreekrecht
gebruikt, of als volwaardig alternatief. Over drie jaar wordt een uitgebreide
evaluatie van het spreekrecht uitgevoerd. Slachtofferhulp Nederland begeleidt
mensen die spreekrecht willen uitoefenen. Er wordt binnenkort een
tevredenheidsenquête onder slachtoffers uitgevoerd, we houden dus in de gaten
of de dingen goed gaan. Er is vanuit het OM een aanwijzing opgesteld die de
parketten een kader biedt. Parketten zijn door lokale omstandigheden en
grootte verschillend voor wat betreft de interne organisatie en dit leidt
ertoe dat lokaal activiteiten organisatorisch verschillend worden uitgevoerd.
Het is de bedoeling dat op termijn parketten meer gelijkvormig zullen worden.
5.
Informatieverstrekking aan slachtoffer (A. Doeser, DSP)
Het verstrekken van
informatie begint al bij de politie. Dit gaat niet altijd goed. De
tevredenheidsenquête die al eerder is genoemd is hiervoor een goede
graadmeter om te bezien hoe het loopt. Er wordt verder alleen gesproken over
het informeren van nabestaanden en slachtoffers over het strafverloop. Er is
een pilot informatieverstrekking slachtoffers van zedendelichten geweest. Dit
verliep erg moeizaam. Het proces is wel verbeterd maar nog niet optimaal. Er
komt nu een uitbreiding naar de TBS sector. Dit werkt via een centraal loket
bij het OM. De informatie over verloven wordt door DJI (Dienst Justitiële
Inrichtingen) aan het centraal loket verstrekt, dat vervolgens rechtstreeks
het slachtoffer informeert. Het slachtoffer wordt, nadat de rechter een
onherroepelijke uitspraak heeft gedaan, gevraagd of hij/zij de informatie wil
ontvangen. Er zijn altijd mensen die geen prijs stellen op informatie. Daar
wordt rekening mee gehouden. In de toekomst zou Slachtofferhulp Nederland
nauwer betrokken kunnen worden bij de informatieverstrekking. Inmiddels is ook
begonnen met de jeugdsector, aansluitend zal gekeken worden naar
geweldsmisdrijven. Zolang iemand nog tbs gesteld is, dan kunnen er eisen of
voorwaarden gesteld worden bij
verlof, zoals een straatverbod en/of een contactverbod. Vanuit de belangenorganisaties wordt aangegeven dat het eigenlijk mogelijk zou moeten zijn dat dader niet meer mag terugkeren naar de directe omgeving van het slachtoffer.
6.
Vervroegde invrijheidsstelling (R. de Smidt, DSP)
Ondanks dat er veel geld gaat
naar het gevangeniswezen, is er sprake van een plaatstekort. De criminaliteit
groeit sneller dan we gevangenissen kunnen bijbouwen. Dit geeft ook het
dilemma aan: geven we nog meer geld uit aan gevangeniswezen of bijvoorbeeld
aan slachtofferhulp? We kennen nu de regeling van vervroegde
invrijheidstelling. Dit was vroeger voorwaardelijk. Dat systeem werd in de
praktijk steeds meer een automatisme. Vervolgens werd die praktijk
geformaliseerd. De rechter houdt er bij de strafbepaling rekening mee dat de
dader vervroegde invrijheidstelling krijgt. Het beeld dat Nederland soft is in
het straffen klopt niet meer. De meeste andere landen kennen eerdere
invrijheidstelling dan wij. Qua gevangenisplaatsen liggen we inmiddels boven
het Europees gemiddelde. Gevangenissen zijn ook zeker geen luxe hotels.
Inmiddels is het regime erg sober en verblijft men het grootste deel van de
dag op de cel. Op dit moment wordt er gewerkt aan een wetsvoorstel
voorwaardelijke invrijheidstelling, waarbij terug wordt gegaan naar het oude
systeem. Iedereen krijgt hierbij een proeftijd, hier kunnen vervolgens
voorwaarden aan worden gesteld. Altijd geldt de voorwaarde dat er in de
proeftijd geen strafbaar feit gepleegd mag worden. Daarnaast zijn voorwaarden
mogelijk als straatverbod, meldingsplicht en verplichte
reclasseringsbegeleiding. Op dit moment ligt het wetsvoorstel bij de Raad van
State en is het daarom geheim. Na advies van de Raad van State is het
wetsvoorstel weer beschikbaar via de website van Justitie. Bedoeling is om het
wetsvoorstel dit voorjaar aan de Tweede Kamer aan te bieden. De discussie daar
zal waarschijnlijk zwaar zijn. Een consequentie van het wetsvoorstel is
namelijk dat het hele traject flink duurder zal worden en dat leidt weer tot
de vraag: wie betaalt dat en ten koste waarvan?
De wet zal waarschijnlijk
over 1 jaar in werking treden. Van belang is dat iedereen weet wat ze moeten
doen en daar ook de verantwoordelijkheid voor neemt.
Om de voorwaardelijke
invrijheidstelling af te laten hangen van goed gedrag tijdens detentie werkt
niet. Dit is in veel landen gebleken; het leidt slechts tot aanpassingen in
het gedrag tijdens detentie, maar zegt niets over het gedrag na
invrijheidstelling. Daarom is resocialisatie een belangrijk onderdeel, ook
voor het moment van verlof en dergelijke, zodat de dader weer kan wennen en
het risico voor de samenleving beperkt blijft. Uiteindelijk staat de
veiligheid van de samenleving centraal.
7.
Vervolgafspraken en afsluiting
Een korte samenvatting van de
onderwerpen waar de afdeling preventie- en slachtofferbeleid mee aan de slag
zal gaan:
Er wordt verder afgesproken
dat de belangenorganisaties en Slachtofferhulp Nederland nog gaan napraten
over verschillende onderwerpen.
Na de zomer van dit jaar zal
een volgende bijeenkomst plaats vinden. Victor Jammers bedankt iedereen voor zijn of haar aanwezigheid en sluit vervolgens de bijeenkomst.
|
